Wyniki badań - cmentarzysko kultury wielbarskiej


Najliczniejsze materiały pochodzą z okresu wpływów rzymskich. Powstało tu wówczas cmentarzysko użytkowane przez ludność tzw. kultury wielbarskiej, które można datować na okres od połowy II do pierwszych dziesięcioleci III wieku po Chrystusie. Stwierdzono 136 pochówków płaskich oraz jeden będący pozostałością kurhanu. Użytkownicy cmentarzyska w Zakrzewskiej Osadzie kultywowali jednocześnie dwa rodzaje rytuału pogrzebowego: inhumację i kremację, jednak ze zdecydowaną przewagą ciałopalenia - 130 grobów (ok. 95 %). Uwagę zwraca duża różnorodność form grobów jak i rozmaitość zarejestrowanych tu zwyczajów pogrzebowych. Wśród pochówków ciałopalnych najbardziej powszechnym sposobem chowania zmarłych było składanie przepalonych kości ludzkich z resztkami stosu pogrzebowego bezpośrednio w jamie, rejestrowane dziś jako intensywnie czarne przebarwienia ze śladami spalenizny. Ponadto wystąpiły też groby popielnicowe, gdzie skremowane szczątki umieszczano w specjalnych naczyniach. Wśród grobów ciałopalnych wyróżniał się układ trzech obiektów nazwany grobem zespołowym, w którym różne typy pochówków uchwycono na różnych poziomach. Charakterystycznym elementem cmentarzyska były różnorodne konstrukcje kamienne, najczęściej rejestrowane w postaci dużych, pionowo tkwiących w ziemi, kamiennych steli, które pełniły funkcje znakowania pochówków. Uwagę zwracają także groby, w których wystąpiły pozostałości konstrukcji drewnianych, spalonych in situ. Można przypuszczać, że niektóre z nich mogły być pochówkami, w których kremacji dokonywano in situ. (tzw. bustum). Groby szkieletowe zalegały zdecydowanie głębiej niż ciałopalne. Na większe pozostałości szkieletu natrafiono tylko w jednym przypadku. Wśród nich wyróżniał się m in grób 40, który zinterpretowano jako pochówek w łodzi, oraz grób 1, zarejestrowany pod pozostałościami kurhanu I, który wyróżniał się wymiarami, a także niejednorodnym, złożonym wypełniskiem. W części grobów natrafiono na przedmioty stanowiące wyposażenie. Były to ozdoby oraz elementy stroju głównie z brązu: zapinki , bransolety oraz sprzączki, a także paciorki szklane i bursztynowe, przęśliki, grzebienie, oraz ostrogi. Z pozyskanych przedmiotów szczególnie cenne są zapinki, gdyż są bardzo pomocne przy określaniu chronologii. Niektóre z nich, wyróżniały się kunsztownym zdobieniem z metali szlachetnych. Także kilka z pozyskanych naczyń charakteryzuje się bogatym ornamentem. Do niezwykle rzadkich znalezisk w kulturze wielbarskiej należą astragale - kości skokowe zwierząt, najczęściej drobnych przeżuwaczy, które oprócz tego, że mogły służyć do różnorodnych gier, można także uznać jako atrybuty używane w magii lub wróżbiarstwie. W wielu grobach natrafiano na wytwory krzemienne, fragmenty polepy oraz szczątki fosylne. Społeczności nazywane przez archeologów ludnością kultury wielbarskiej, mogą być częściowo identyfikowane z plemionami gockimi występującymi w źródłach pisanych. Według tradycji ustnej, spisanej przez wybitnego myśliciela późnej starożytności Kasjodora, a znanej nam z późniejszego przekazu mnicha Jordanesa, Goci pochodzić mieli ze Skandynawii. Około 2000 lat temu wyruszyli na południe i przeprawili się na swoich śmigłych łodziach, na złote plaże naszego wybrzeża. Po przybyciu na tereny dzisiejszej Polski, skandynawscy wojownicy nazwali nową ziemię swojskim określeniem Gothiskandza, a zasięg ich osadnictwa stopniowo się rozrastał, obejmując też tereny Pojezierza Krajeńskiego, aż po północną Wielkopolskę. Lecz ten „lud wędrowników” ziemie polskie w znacznej większości uznał jedynie za przystanek w drodze do poszukiwanej od dawna, legendarnej, upragnionej krainy Oium. Po raz kolejny, zatrzymał się na dłużej na terenie Ukrainy, gdzie utworzył dwie organizacje o charakterze protopaństwowym dzieląc się na Gotów wschodnich – Ostrogoci i Gotów zachodnich – Wizygoci. Pod wpływem najazdów Hunów przemieścili się następnie na tereny Cesarstwa rzymskiego, przyczyniając się do jego upadku.
Z kolei zdecydowana przewaga ciałopalnych grobów, jaką zarejestrowano na cmentarzysku, wraz z przeważającym udziałem wielbarskich cech ich wyposażenia, pozwala dopatrywać się podobieństwa do cech identyfikujących kulturę luboszycką w I fazie jej rozwoju, identyfikowanej z innym starożytnym ludem Burgundów.


image01

Grób 69b

Prev Next
x close
image02

Grób 58 57

Prev Next
x close
image03

Grób 14b

Prev Next
x close
image04

Grób 64 65

Prev Next
x close
image05

Konstrukcje drewniane

Prev Next
x close
image06

Grób 10

Prev Next
x close
image07

Przekrój pochówku łodziowego

Prev Next
x close
image08

Kurhan - przekrój

Prev Next
x close
Design by Bujnowski